Türk Kültür ve Miras Vakfı: Küresel Kültür Alanında Türk Dünyasının Edebi Mirası
Türk Kültür ve Miras Vakfı'nın öncelikli faaliyet alanlarından biri, Türk dünyasının tarihi, kültürel ve edebi mirasının geniş çapta tanıtılması ve gelecek nesillere aktarılmasıdır. Vakıf, bu misyon doğrultusunda uluslararası standartlara uygun yayıncılık projeleri yürütmekte ve yayınlarını dünya çapındaki prestijli kitap fuarlarında ve kültürel platformlarda düzenli olarak sunmaktadır.
Son iki yıl içerisinde Vakıf; “Türk Dünyasının Seçkin Şahsiyetleri”, “Türk Dünyasının Edebiyat İncileri”,“Türk Dünyasının Bilimsel İncileri”, “Türk Dünyasının Tarihi İncileri” ve “Türk Dünyasının Diplomatik İncileri” olmak üzere beş yeni kitap serisi oluşturmuştur.
“Türk Dünyasının Seçkin Şahsiyetleri” serisinin ilk yayını, Azerbaycan halkının Milli Lideri Haydar Aliyev’in kararname ve talimatlarını, konuşmalarını ve büyük şair Muhammed Fuzuli’nin jübilelerine ilişkin fotoğrafları içeren “Haydar Aliyev ve Muhammed Fuzuli” kitabı olmuştur. Kitap, şairin doğumunun 530. yıl dönümü münasebetiyle yayımlanmıştır. Bu serideki bir diğer yayın ise 20. yüzyıl Azerbaycan edebiyatı klasiği Mir Celal'in “Nizami Gencevi Dünyası” adlı makaleler derlemesidir. Her iki eser de Azerbaycan dilinde basılmıştır.
“Türk Dünyasının İlmi İncileri” serisi kapsamında, Kaşgarlı Mahmud’un temel eseri “Divânu Lugāti't-Türk”, kapsamlı bilimsel yorumlarla birlikte Rusça olarak yayımlanmıştır. Kitabın tanıtımı, eserin yazılışının 950. yıl dönümü vesilesiyle Fransa'da UNESCO ile ortaklaşa düzenlenen bir konferansta gerçekleştirilmiştir.Tanıtım ve akademik konferans materyalleri de ayrı bir cilt olarak basılmıştır. Aynı seride, ünlü Kazak bilim insanı Darhan Kıdırali’nin Türk dünyası anıtları üzerindeki yazıtlara adanmış “Taşa Yazılan Tarih” adlı kitabı yayımlanmıştır.
Bu yıl, “Türk Dünyasının Tarihi İncileri” serisi kapsamında Türkmen halkının Milli Lideri ve Türkmenistan Halk Maslahatı Başkanı Gurbangulu Berdimuhamedov’un bilimsel eseri “Hikmet Hazinesi”yayımlanmıştır. Ayrıca Vakıf, araştırmacı Elçin Ahmedov'un, Azerbaycan'ın en önemli tarihi ve kültürel merkezlerinden biri olan, ulusun kültür, sanat ve manevi yaşamında istisnai bir rol oynayan Şuşa şehrinin geçmişine ve bugününe adanan “Şuşa — Tarihi ve Kültürel Miras” kitabını çıkarmıştır. Bu serideki bir diğer dikkat çekici yayın ise önde gelen Kazak bilim insanı Sautbek Abdrahmanov’un “Korifeler” (Ekol Kurmuş Şahsiyetler) adlı bilimsel makale derlemesidir.
Vakıf, Türk devletlerinin Cumhurbaşkanlarının Kararnameleri ve Talimatları uyarınca düzenlenen yıl dönümü etkinliklerine özel bir önem vermektedir. Örneğin, Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın İlham Aliyev’in 22 Ekim 2025 tarihli “Birinci Türkoloji Kurultayı'nın Yüzüncü Yıl Dönümünün Kutlanması Hakkında” talimatı doğrultusunda Vakıf; Nizami Caferov, Mahira Hüseynova ve Aysel Garibli'nin hazırladığı “Birinci Türkoloji Kurultayı” kitabını Azerbaycanca, Kazakça ve Rusça olmak üzere üç dilde yayına hazırlamıştır.
“Türk Dünyasının Edebiyat İncileri” serisinde, 2024 yılında büyük şair Muhammed Fuzuli’nin gazelleri Kazakçaya çevrilerek “Muhammed Fuzuli – 530 dize” (gazeller ve kasideler) adıyla yayımlanmıştır. Kitabın tanıtımı Kazakistan’daki Azerbaycan Kültür Günleri kapsamında yapılmıştır. Ayrıca Türkmenistan'da ve 10. Bakü Uluslararası Kitap Fuarı'nda bu serinin diğer yayınları da sunulmuştur: Büyük Türkmen şairi Mahtumkulu Firaki’nin şiir derlemesi “Aşığım” (Türkmence ve Azerbaycanca) ünlü Kazak yazar Kemel Tokayev’in “Özel Görev” romanı, Kazak yazar Berdibek Sokpakbayev’in “Benim Adım Koja” eseri ve Kazak kamu figürü Malik Otarbayev’in felsefi meseller ve denemelerden oluşan “Beklenen Mutluluk” kitabı.
Bu yıl, seçkin Kırgız klasiği Alıkul Osmonov’un “Zaman Zaman” adlı şiir derlemesi Kırgızca ve Azerbaycanca yayımlanmış, tanıtımları Azerbaycan ve Kırgızistan’da yapılmıştır. 2025 yılında Azerbaycan Halk Şairi Bahtiyar Vahapzade’nin 100. yıl dönümü münasebetiyle “Özümüzü Kesen Kılıç” adlı eseri Azerbaycan Türkçesi ve Türkiye Türkçesinde yayımlanarak Azerbaycan ve Türkiye’de tanıtılmıştır. Edebiyat İncileri serisinin bir diğer yayını, Azerbaycan Yazarlar Birliği Sekreteri Elçin Hüseyinbeyli’nin Göktürkler dönemine adanmış “Gültigin Kağan” tarihi romanıdır.
Vakıf ayrıca çok dilli yayınlara da özel önem vermektedir. Bu yıl, Kazakistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Kasım-Jomart Tokayev’in talimatıyla, seçkin Kazak şairi, büyük düşünür ve eğitimci Abay Kunanbayev’in 180. yıl dönümü uluslararası düzeyde geniş çapta kutlanmaktadır. Bu bağlamda Türk Kültür ve Miras Vakfı, “Seçilmiş Şiirler” derlemesini Azerbaycanca, Kazakça, Kırgızca, Türkçe, Özbekçe, Türkmence ve Macarca yayımlayarak önemli bir katkı sunmuştur. Seçkin Kazak şairi Mağcan Cumabayev’e adanan “Bizim Mağcan” kitabı ise Azerbaycanca, Kazakça, Kırgızca, Türkçe, Özbekçe, İngilizce ve Rusça basılmıştır. Bu yıl ayrıca Askar Kumıran’ın “Kurt Yılı veya Türkistan’da Biz” romanı Kazakçadan Azerbaycancaya çevrilerek yayımlanmıştır.
Türk dünyasının edebi ve kültürel mirasına ilişkin akademik konferansların önemini göz önünde bulunduran Vakıf, Üzeyir Hacıbeyli’nin 140. yıl dönümüne adanan “Aşık Alesker’den Üzeyir Hacıbeyli’ye: Türk Dünyasının Kültürel Kodları” konferansının bildirilerini ayrı bir kitap olarak yayımlamıştır.
Vakıf, Türk dünyasının diplomatik mirasına da hususi dikkat göstermektedir. Seçkin Azerbaycanlı diplomat ve devlet adamı Hafız Paşayev’in “Bir Büyükelçinin Manifestosu” eseri Kazakçaya çevrilmiştir. Ayrıca ünlü Azerbaycanlı devlet adamı Hasan Hasanov’un “Azerbaycan ve Macar Halklarının Etnik Kökenleri” kitabı yayına hazırlanmış, tarihçi Fahri Valehoğlu’nun “Azerbaycan-Gürcistan İlişkileri (1918-1922)” çalışması yayımlanmıştır.
Vakıf, ansiklopedik yayınlara da büyük önem vermektedir. Geçen yıl Bakü Müzik Akademisi ile iş birliği içinde “Türk Ülkelerinin Milli Müzik Enstrümanları” atlası yayımlanmıştır. Bir diğer benzer proje ise Azerbaycan Mimarlar Birliği ile ortaklaşa hazırlanan ve UNESCO Genel Merkezi'nde tanıtılan “Azerbaycan Mimarlık Mirasının Dühası: Acemi Nahçıvani - 900” kitabıdır.
Bu alandaki sistematik çalışmalarını sürdüren ve yukarıda belirtilen serilerin kapsamını aşan Türk Kültür ve Miras Vakfı, Özbekistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in talimatı doğrultusunda yürütülen ve tüm Türk Devletleri Liderleri tarafından desteklenen çok ciltli ve çok dilli “Türk Folklor Mirası” Antolojisi projesini hayata geçirmektedir.
Küresel bilimsel pratikte ilk kez bu Antoloji, birleşik ve temel bir akademik yayın olarak sunulmuştur.Üç yıl sürecek proje, basılı ve dijital formatta 21 ciltlik bir yayını öngörüyor. İlk aşamada, Türk dünyasının kahramanlık destanlarına adanan birinci cildin beş kitabı halihazırda yayımlanmıştır. Antoloji ilk kez destan, mit, efsane, gelenek ve folklorun en önemli örneklerini tek bir konsept altında, çok uluslu ve çok dilli bir formatta bir araya getirerek, sözlü mirasın bütünsel bir külliyatını oluşturmakta, korunmasını ve uluslararası tanıtımını sağlamaktadır.
Türk Kültür ve Miras Vakfı’nın bu yılki bir diğer önemli yayını, Türk dünyasının kültürel mirasına dair ilk çok dilli “Türk Dünyasının Kültürel Kodu” Kataloğudur. Uluslararası uzmanlar ve araştırmacılarla yakın iş birliği içinde oluşturulan bu eser, sunulan tüm materyallerin Vakıf üye devletleri tarafından resmi olarak onaylanmış olmasıyla öne çıkmaktadır: Her ülke kendi mirasını ulusal dilinde sunarak özgünlüğe ve kendi kültürel geleneklerine saygıyı vurgulamıştır. Katalog, yetkili uluslararası yayın kurulu tarafından hazırlanmış ve uzmanlardan gençlere ve öğrencilere kadar geniş bir kitleye hitap edecek popüler-bilimsel formatta üretilmiştir.
Katalog; Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Türkiye, Özbekistan, Türkmenistan ve Macaristan olmak üzere yedi ülkeyi kapsamakta ve her Türk ülkesinden onar adet somut ve somut olmayan kültürel miras öğesi olmak üzere toplam 70 benzersiz anıt ve geleneği içermektedir. Bunlar arasında, Türk dünyasının manevi birliğini ve tarih, coğrafya ve medeniyet yollarının kesişme noktasında şekillenen kültürel ifadelerinin çeşitliliğini yansıtan ikonik tarihi alanlar, kültürel manzaralar, gelenekler ve el sanatları yer almaktadır.
Vakıf; Nizami Gencevi, Alişir Nevai, Muhammed Fuzuli, Abay Kunanbayev, Mağcan Cumabayev,Mahtumkulu Firaki, Alıkul Osmonov, Cengiz Aytmatov, Aşık Veysel, Bahtiyar Vahapzade ve daha birçok klasiğin eserlerini çeşitli dünya dillerine çevirip yayımlayarak Türk edebi mirasını geniş çapta tanıtmaktadır. Vakıf ayrıca çocuklar için “Çocukların Nizami Gencevi Dünyası”, “Türk Dünyasının Gökkuşağı” (Türk halk masalları), Berdibek Sokpakbayev’in “Benim Adım Koja” ve diğerleri dahil olmak üzere özel baskılar hazırlamaktadır.
Vakıf tarafından çıkarılan tüm yayınlara; kitapların derinlemesine tartışıldığı tanıtım etkinlikleri, yuvarlak masa toplantıları ve akademik konferansların yanı sıra seçilen kıssalara dayalı sanatsal ve edebi performanslar eşlik etmektedir. Yayımlanan eserler Türk ülkelerinin milli kütüphanelerine bağışlanmakta, böylece ortak Türk mirasının tanıtılmasına, uluslararası farkındalığın artırılmasına ve Türk dünyasının kültürel mirasına küresel ölçekte erişimin genişletilmesine katkı sağlanmaktadır.
Sonuç olarak; son iki yıl içerisinde Türk Kültür ve Miras Vakfı, sözü edilen seriler ve diğer yayıncılık projeleri kapsamında yaklaşık 50 kitap yayımlayarak Türk dünyasının edebi ve tarihi-kültürel mirasının korunmasına ve uluslararası alanda tanıtılmasına önemli bir katkıda bulunmuştur.
Elde edilen başarılardan güç alan Vakıf, bu alandaki sistematik çalışmalarını sürdürecek, Türk dünyasının edebi ve tarihi-kültürel mirasını teşvik etmeyi amaçlayan yayıncılık ve kültürel-eğitim girişimlerini genişletmeye devam edecektir.
